ज्वारी पिकाची पूर्णपणे माहिती मराठीमध्ये :-
ज्वारी हे पिक प्रामुख्याने महाराष्ट्रामध्ये घेतले जाते. ज्वारी हे पिकाची पेरणी सप्टेंबर ते डिसेंबर सरासरी या महिन्याच्या आतमध्ये करतात.
कारण गारवा या महिन्यापासून चालू होतो. ज्वारी या पिकाला गारवा महत्वाचा असतो. कारण गारव्यामध्ये त्या पिकाची वाढ झटपट होते. व त्या पिकाला पोषक वातावरण मिळत असते.
ज्वारी पिकाचे महत्व:-
१. कमी पाण्यात पिक याणारे आहे.
२. त्या पिकाला दुष्काळ सहन करण्याची शमता त्यामध्ये आहे.
३.मानवासाठी अन्न म्हूनून उपयोगी पडते.
४. जानवरांसाठी अन्न म्हुनून उपयोगी पडते.
५. उत्पादन जास्त आणि खर्च कमी या पिकाचे हे महत्व आहे.
६. माणसांना हे अन्न म्हूनून लागत असल्यामुळे बाजरात याला सतत मागणी असते.
हवामान आणि जमीन:-
ज्वारी या पिकासाठी उष्ण आणि कोरडे हवामान लागत असते. हे पिक गारवा हि सहन करू शकते. आणि मोठे झाल्यानंतर उष्णता पण सहन करते.
तापमान:-
१.उगवणीसाठी:२५ ते ३० सरासरी अंश सेल्सियस असावे लागते.
जमीन:
१. मध्यम ते काळी जमीन योग्य राहते.
२. जमिनीचा सामू (ph) ६.५ ते ८.० दरम्यान असणे महत्वाचे ठरते.
ज्वारी पिक काढण्याची पद्धत पुढीलप्रमाणे:
ज्वारी हे पिक चांगले पिकल्यांनंतर त्या पिकाला काढावे लागते.
आमच्याकडे ज्वारी काढताना वाकसे वापरतात. कारण हातांनी काही उपटत नाही.मंग कशानी काढाव म्हुणून वाकसे वापरतात. वाकसे वापरल्याने ते जमिनीपासून निघतात.
हे पिक काढल्यांनंतर त्या झाडाचे भेळे बांधतात. हि प्रक्रिया पूर्ण झाल्यांनंतर कणसे काढतात.यालाच खेडे गावांनी कणसं खुडणे असे म्हणतात.
कणसं काढल्यावर ते एका ठिकाणी गोळा करतात. गोळा करणे यालाच खेडे गावांनी ज्वारीच खळ असे म्हणतात.
नंतर म्हळणी करतात. नंतर ज्वारी तयार होते.
ज्वारी पिकाची घ्यायची काळजी:-
या पिकाला पाणी दोन ते तीन वेळेस द्यावे लागते. पिकला एकदा खुरपणी करावी लागते. योग्य वेळेत.
ज्वारी पिक किती महिन्यात निघते:-
ज्वारी हे पिक साधारणता चार ते पाच महिन्यात निघते. हे पिक लावल्यापासून ते काढणीपर्यंत लागणारा कालावधी. दिवसामध्ये सांगायच झाल तर १२० ते १५० दिवस लागतात अंदाजे.
जमिनीची तयारी
ज्वारी लागवडीसाठी जमिनीची योग्य मशागत करणे आवश्यक असते.
मशागत
एक खोल नांगरट करावी.
दोन ते तीन कुळवाच्या पाळ्या द्याव्यात.
जमीन भुसभुशीत करावी.
शेणखत मिसळावे.
जमीन समतल असल्यास पाण्याचे योग्य व्यवस्थापन होते.
ज्वारीची पेरणी आणि पेरणीचा कालावधी
रब्बी ज्वारी :
सप्टेंबर ते ऑक्टोबर
खरीप ज्वारी :
जून ते जुलै
बी बियाण्याचे प्रमाण
प्रति हेक्टर ८ ते १० किलो बियाणे
पेरणीचे अंतर
ओळीतील अंतर : ४५ सेमी
दोन झाडांतील अंतर : १५ ते २० सेमी
पेरणी करताना योग्य खोली ठेवल्यास उगवण चांगली होते.
खत व्यवस्थापन
ज्वारीच्या चांगल्या वाढीसाठी संतुलित खतांचा वापर आवश्यक असतो.
सेंद्रिय खत
प्रति हेक्टर ८ ते १० टन शेणखत
रासायनिक खते
नत्र (N)
स्फुरद (P)
पालाश (K)
खते जमिनीच्या परीक्षणानुसार वापरावीत.
पाणी व्यवस्थापन
ज्वारीला जास्त पाणी लागत नाही.
पाण्याची गरज
उगवणीनंतर
फुलोऱ्याच्या अवस्थेत
दाणे भरण्याच्या अवस्थेत
साधारणतः २ ते ३ वेळा पाणी दिल्यास चांगले उत्पादन मिळते.
पाणी साचणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी.
तण व्यवस्थापन
तणांमुळे पिकाचे अन्नद्रव्ये व पाणी कमी होऊ शकते.
उपाय
पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी खुरपणी
आवश्यक असल्यास दुसरी खुरपणी
तणनाशकांचा योग्य वापर
तण नियंत्रण केल्याने उत्पादन वाढते.
ज्वारीवरील कीड
१. खोडमाशी
ही कीड रोपांच्या वाढीवर परिणाम करते.
नियंत्रण
रोगमुक्त बियाण्यांचा वापर
योग्य कीटकनाशकांची फवारणी
२. कणसातील अळी
कणसातील दाणे खात असल्यामुळे नुकसान होते.
नियंत्रण
वेळेवर निरीक्षण
शिफारशीनुसार औषध फवारणी.
ज्वारीवरील रोग
१. कणी रोग
या रोगामुळे उत्पादनात घट येते.
२. तांबेरा
पानांवर तपकिरी डाग दिसतात.
३. करपा
पिकाची वाढ कमी होते.
नियंत्रण
रोगप्रतिबंधक वाणांची निवड
बियाणे प्रक्रिया
योग्य फवारणी
ज्वारीची वाढ आणि विकास
ज्वारीचे पीक साधारणतः खालील अवस्थांमधून जाते.
उगवण
रोप अवस्था
वाढ अवस्था
फुलोरा
दाणे भरणे
परिपक्वता
या प्रत्येक अवस्थेत योग्य व्यवस्थापन आवश्यक असते.
ज्वारी काढणीची पद्धत
पीक पूर्णपणे पिकल्यावर काढणी करावी.
काढणी प्रक्रिया
कणसे वाळल्यानंतर पीक काढतात.
वाकसाच्या साहाय्याने झाडे कापतात.
भेळे बांधून वाळवतात.
कणसे खुडतात.
एकत्र करून खळ्यात ठेवतात.
म्हळणी केली जाते.
धान्य वेगळे करून साठवले जाते.
ग्रामीण भागात याला "कणसं खुडणे" आणि "ज्वारीचे खळ" असे म्हणतात.
ज्वारी पीक किती दिवसांत तयार होते?
ज्वारीचा कालावधी जातीप्रमाणे बदलतो.
कालावधी
१२० ते १५० दिवस
म्हणजेच साधारण ४ ते ५ महिने
हवामानानुसार हा कालावधी कमी-जास्त होऊ शकतो.
ज्वारीचे उत्पादन
योग्य व्यवस्थापन केल्यास खालीलप्रमाणे उत्पादन मिळू शकते.
धान्य उत्पादन
२० ते ४० क्विंटल प्रति हेक्टर
चारा उत्पादन
७० ते १२० क्विंटल प्रति हेक्टर
जमिनीचा दर्जा आणि व्यवस्थापनावर उत्पादन अवलंबून असते.
ज्वारीचे आरोग्यदायी फायदे
ज्वारी आरोग्यासाठी अतिशय गुणकारी आहे.
फायदे
पचन सुधारते
वजन नियंत्रणासाठी उपयुक्त
मधुमेह रुग्णांसाठी फायदेशीर
हृदयाचे आरोग्य चांगले ठेवते
शरीराला ऊर्जा देते
फायबरचे प्रमाण भरपूर असते
म्हणून आजकाल शहरांमध्येही ज्वारीच्या उत्पादनांची मागणी वाढत आहे.
ज्वारी पावसाळ्यात कमी का घेतात?
ज्वारीला जास्त पाणी सहन होत नाही. सतत पाऊस पडल्यास:
पाने पिवळी पडतात
मुळे कमकुवत होतात
उत्पादन कमी होते
रोगांचा प्रादुर्भाव वाढतो
म्हणून अनेक शेतकरी पावसाळ्यानंतर किंवा रब्बी हंगामात ज्वारीची लागवड करतात.
ज्वारी पिकामुळे मिळणारा आनंद
ज्वारी हे असे पीक आहे की ज्याचा फायदा फक्त शेतकऱ्यांनाच नाही तर अनेक जीवांना होतो.
ज्वारीच्या कणसांवर पक्षी येतात आणि दाणे खातात. जनावरांसाठी उत्कृष्ट चारा मिळतो. तसेच घरातील लोकांसाठी पौष्टिक अन्न मिळते. एका पिकातून माणूस, जनावरे आणि पक्षी या तिघांचाही फायदा होतो. शेतकऱ्यांसाठी हीच सर्वात मोठी समाधानाची बाब आहे.
ज्वारीचे पिक पावसाळ्यात का घेत नाहीत?
ह्या पिकाला पाणी कमी लागते म्हणून पावसाळा झाल्यावर घेतात. पावसाळ्यात हे पिक येत नाही जास्त पावसाने पिवळे पडून जळून जाते.म्हणून लोक हिवाळ्यात हे पिक घेतात.
ज्वारी पिक ल्यावल्यानंतर होणारा आंनद:
स्वतःबद्दल:- ज्वारी हे अन्न माणसाला तर उपयोगी पडते ! पण त्याबरोबर पक्षांना ही खायला भेटते यात खरा आनंद.
एवढेच नाही तर गाईसाठी चारा पण होतो.
एक पिक तिघांचा फायदा .
निष्कर्ष:-
ज्वारी हे उत्पादन महाराष्ट्रात जास्त प्रमाणात घेतले जाते. ज्वारी हे पिक अन्न म्हुनून वापरले जाते. हे पिक कमी पाण्यामध्ये येते.
कमी खर्चात जास्त उत्पादन होते.
ज्वारी हे महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे अन्नधान्य पीक आहे. कमी पाण्यात, कमी खर्चात आणि दुष्काळी परिस्थितीतही चांगले उत्पादन देण्याची क्षमता या पिकामध्ये आहे. मानवाच्या अन्नासाठी, जनावरांच्या चाऱ्यासाठी आणि शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उत्पन्नासाठी ज्वारी अत्यंत उपयुक्त आहे. योग्य हवामान, संतुलित खत व्यवस्थापन, वेळेवर पाणी आणि तण नियंत्रण केल्यास शेतकरी ज्वारीपासून भरघोस उत्पादन मिळवू शकतात. आजच्या बदलत्या हवामानात ज्वारीसारख्या टिकाऊ पिकांचे महत्त्व अधिक वाढत आहे. त्यामुळे ज्वारी लागवड ही शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर आणि भविष्यासाठी आशादायक शेती पद्धती आहे.
टिप्पण्या